Het gouden uur na de geboorte: de eerste kennismaking met je baby

Aflevering 3 “Het gouden uur”

De geboorte van je baby is een bijzonder moment. Na maanden van verwachting is je kindje er eindelijk. Je hebt de bevalling achter de rug en kunt je baby voor het eerst zien, voelen en vasthouden. Juist die eerste momenten samen zijn heel waardevol. Ze vormen het begin van een nieuwe kennismaking en geven je de tijd om rustig aan elkaar te wennen.

Het eerste uur na de geboorte wordt vaak het gouden uur genoemd. Deze periode, die in de praktijk ook langer kan duren, draait om rust, huid-op-huidcontact en de eerste verbinding tussen ouder en kind. Je baby maakt een grote overgang mee: van de veilige omgeving in de baarmoeder naar de wereld buiten je lichaam. Door je baby dicht bij je te houden, krijgt je kindje de gelegenheid om rustig aan die nieuwe omgeving te wennen.

In deze blog vertelt lactatiekundige Anita van Kraamzorg de Waarden wat er tijdens het gouden uur gebeurt, waarom huid-op-huidcontact zo belangrijk is en hoe je je kunt voorbereiden op deze bijzondere eerste kennismaking.

Wat is het gouden uur?

Het gouden uur is de eerste periode na de geboorte waarin je baby, als de situatie dat toelaat, ongestoord huid-op-huid bij jou ligt. Je kindje wordt op je borst gelegd en krijgt de tijd om rustig te wennen aan het leven buiten de baarmoeder.

Het is een eerste kennismaking waarin verschillende zintuigen een belangrijke rol spelen. Je baby voelt je huid, ruikt je geur, hoort je stem en kan voorzichtig om zich heen kijken. Ook jij en je partner krijgen de gelegenheid om jullie kindje te bekijken, aan te raken en te leren kennen.

Na de bevalling kan er veel door je heen gaan. Misschien voel je opluchting dat de bevalling achter de rug is, ben je moe of ben je overweldigd door alle emoties. En dan ligt daar ineens je baby op je borst. Dat is een moment waarop je, als alles goed gaat, even niets hoeft te doen behalve samen zijn.

Het gouden uur is daarom niet alleen een eerste kennismaking, maar ook een periode waarin je baby rust en geborgenheid kan ervaren. Het liefst gebeurt dit zonder onnodige onderbrekingen of handelingen, zodat jullie de tijd krijgen om aan elkaar te wennen.

Wat gebeurt er direct na de geboorte?

De geboorte is voor je baby een grote verandering. In de baarmoeder was je kindje gewend aan een warme, beschermde omgeving. Na de geboorte moet je baby zich aanpassen aan de buitenwereld en zelfstandig gaan ademen.

Wanneer je baby geboren is, wordt gekeken hoe het met hem of haar gaat. Als er geen bijzonderheden zijn, kan je kindje direct bij je op de borst worden gelegd. Je baby wordt zo nodig voorzichtig afgedroogd en krijgt vaak een mutsje op om warmteverlies te beperken.

Ondertussen is de bevalling voor jou lichamelijk nog niet altijd helemaal afgerond. De placenta moet nog geboren worden en soms moet er gehecht worden. Wanneer de situatie het toelaat, kunnen deze handelingen plaatsvinden terwijl je baby bij je ligt.

Zo blijft er ruimte voor het eerste contact, zonder dat er meer wordt onderbroken dan nodig is.

De eerste ademhaling: een grote overgang

Bij de geboorte moeten de longen van je baby zich aanpassen aan het leven buiten de baarmoeder. Tijdens de zwangerschap krijgt je kindje zuurstof via de placenta. Na de geboorte moet je baby zelf gaan ademen.

De eerste ademhalingen kunnen gepaard gaan met een stevige huil of gil. Dat geluid hoort bij de overgang naar het zelfstandig ademen, maar niet iedere baby reageert precies hetzelfde.

Zorgverleners beoordelen direct na de geboorte hoe het met je kindje gaat. Daarbij kijken ze onder andere naar de kleur, ademhaling en spierspanning. Op basis daarvan bepalen ze of je baby extra hulp nodig heeft.

Als alles goed gaat, kan je kindje bij je blijven liggen en krijgt het de gelegenheid om rustig verder te wennen.

De natuurlijke reflexen van je baby

Wist je dat een pasgeboren baby van nature verschillende reflexen heeft die kunnen helpen bij het vinden van de borst?

Wanneer een baby op de buik van de moeder ligt, kan hij of zij met de voetjes afzetten en geleidelijk in de richting van de borst bewegen. Dit wordt ook wel de borstcrawl genoemd. Het is geen bewuste kruipbeweging zoals bij een oudere baby, maar een samenspel van aangeboren reflexen en bewegingen.

Pasgeboren baby's hebben onder andere een zoekreflex en een zuigreflex. De zoekreflex helpt je baby om de borst te vinden. Wanneer de mond of wang wordt aangeraakt, kan je kindje het hoofdje in die richting draaien en de mond openen. De zuigreflex helpt vervolgens bij het drinken.

In de eerste periode na de geboorte zijn veel baby's alert. Ze kunnen rustig rondkijken, hun hoofdje bewegen en met hun handjes richting hun mond gaan. Door je baby de tijd te geven en niet te veel in te grijpen, krijgt je kindje de gelegenheid om deze natuurlijke reflexen te laten zien.

Dat betekent niet dat iedere baby vanzelf naar de borst kruipt of direct drinkt. Iedere geboorte en iedere baby is anders. Soms heeft een kindje wat meer tijd of ondersteuning nodig. Het belangrijkste is dat er, wanneer de situatie het toelaat, ruimte is om het natuurlijke proces zijn gang te laten gaan.

Huid-op-huidcontact: rust en geborgenheid

Tijdens het gouden uur ligt je baby met de blote huid op jouw blote borst. Dit noemen we huid-op-huidcontact.

Je baby voelt jouw warmte, hoort je hartslag en kan je geur herkennen. Na de overgang van de baarmoeder naar de buitenwereld kan die nabijheid helpen om rust en geborgenheid te ervaren.

Veel baby's laten in deze periode zien dat ze alert maar ontspannen zijn. Ze kijken voorzichtig om zich heen, bewegen hun hoofdje of zoeken met hun mond naar de borst. Daarna kunnen ze steeds rustiger worden.

Ook voor ouders is dit een bijzonder moment. Je kunt je kindje goed bekijken, voelen hoe klein het is en wennen aan het idee dat je nu echt samen bent. Je partner kan hierbij aanwezig zijn en meegenieten van de eerste kennismaking.

Huid-op-huidcontact ondersteunt bovendien het opbouwen van de band tussen ouder en kind. De hechting begint niet pas na de geboorte, maar tijdens deze eerste ontmoeting krijgen geur, aanraking, zicht en geluid een heel concrete betekenis.

Het gouden uur hoeft daarbij niet perfect te verlopen. Soms zijn er medische handelingen nodig of verloopt het anders dan je had gehoopt. Ook dan zijn er mogelijkheden om later alsnog huid-op-huidcontact te hebben en rustig aan elkaar te wennen.

De geur van moeder en baby

Geur speelt een bijzondere rol in de eerste kennismaking. Een pasgeboren baby kan de geur van de moeder herkennen. Dat helpt je kindje om vertrouwde signalen te vinden in een omgeving die ineens heel anders is dan de baarmoeder.

Ook de geur van het vruchtwater kan hierbij een rol spelen. De handen van een pasgeboren baby kunnen nog geursporen van het vruchtwater dragen. Deze geuren kunnen aansluiten bij de geur van de moeder en mogelijk helpen bij het zoeken naar de borst.

Daarom is het waardevol om de eerste kennismaking zo min mogelijk te verstoren wanneer de omstandigheden dat toelaten. Je baby krijgt zo de kans om op een natuurlijke manier contact te maken en eventueel de eerste stappen richting drinken aan de borst te zetten.

Hoe ziet je baby er direct na de geboorte uit?

Een pasgeboren baby ziet er soms anders uit dan je vooraf had verwacht. Het gezichtje kan wat verkreukeld zijn door de passage door het geboortekanaal. Ook kan er nog een witachtige, vettige laag op de huid zitten. Dit heet vernix of huidsmeer.

Vernix beschermt de huid van je baby tijdens de zwangerschap. Hoeveel ervan na de geboorte zichtbaar is, kan verschillen. Het is dus heel normaal als je baby nog wat huidsmeer op de huid heeft.

Ook de kleur van de handjes en voetjes kan in het begin wat blauwig zijn. Deze kunnen iets langer nodig hebben om dezelfde roze kleur te krijgen als de rest van het lichaam. Zorgverleners beoordelen altijd de totale conditie van je kindje, waaronder de ademhaling, kleur en spierspanning.

Als je ergens over twijfelt, kun je het gerust aan de verloskundige of andere aanwezige zorgverlener vragen.

Het gouden uur voorbereiden in je geboorteplan

Het gouden uur is een bijzondere periode. Daarom kan het fijn zijn om vooraf na te denken over hoe je deze eerste kennismaking het liefst zou willen beleven.

In je geboorteplan kun je bijvoorbeeld opnemen dat je graag direct huid-op-huidcontact wilt, als de medische situatie dat toelaat. Je kunt ook bespreken welke handelingen eventueel kunnen wachten en hoe je de eerste periode zo rustig mogelijk wilt houden.

Denk bijvoorbeeld na over de volgende vragen:

• Wie wil je graag bij de geboorte en tijdens het gouden uur aanwezig hebben?
• Wil je dat je partner de navelstreng doorknipt als dat mogelijk is?
• Wil je foto's laten maken of de geboorte laten vastleggen door een geboortefotograaf?
• Welke handelingen zouden, als dat medisch verantwoord is, even kunnen wachten?
• Hoe willen jullie omgaan met de eerste kennismaking als er onverwacht extra zorg nodig is?

Het is goed om te weten dat een geboorte niet altijd precies verloopt zoals je vooraf hebt bedacht. Je geboorteplan is daarom vooral een manier om je wensen kenbaar te maken en ze met je zorgverleners te bespreken. De gezondheid van jou en je baby staat altijd voorop.

Wat als je baby na de geboorte extra hulp nodig heeft?

Soms heeft een baby na de geboorte extra ondersteuning nodig, bijvoorbeeld wanneer de ademhaling niet meteen goed op gang komt. In dat geval kan het nodig zijn dat je kindje tijdelijk bij je wordt weggehaald om onderzocht of behandeld te worden.

Dat kan voor ouders een ingrijpend moment zijn. Je hebt naar de geboorte toegewerkt en verwacht je baby dicht bij je te houden. Wanneer dat niet direct mogelijk is, kun je je overvallen voelen door de situatie of verdriet ervaren omdat het eerste contact anders verloopt dan gehoopt.

Goede communicatie van de zorgverleners is dan belangrijk. Het helpt wanneer je hoort wat er gebeurt, waarom je baby extra zorg nodig heeft en wat de vervolgstappen zijn.

Als het medisch mogelijk is, kan je partner meegaan wanneer je baby wordt onderzocht. Zo kan diegene zien wat er gebeurt en je later vertellen hoe het met jullie kindje ging. Foto's kunnen soms ook helpen om de periode waarin jullie niet samen waren later met elkaar te bespreken.

Wanneer de situatie het toelaat, wordt geprobeerd om het huid-op-huidcontact zo snel mogelijk te hervatten. Ook als het gouden uur anders verloopt dan gepland, kunnen jullie daarna rustig verder kennismaken en aan jullie band bouwen.

Het gouden uur na een keizersnede

Ook na een keizersnede is huid-op-huidcontact belangrijk. Steeds vaker wordt gekeken hoe de geboorte en de eerste kennismaking zo rustig mogelijk kunnen verlopen, ook wanneer een baby via een keizersnede wordt geboren.

Bij een zogenoemde gentle sectio of natuurlijke keizersnede wordt geprobeerd de geboorte en de overgang naar de buitenwereld zo veel mogelijk ruimte te geven. Wanneer de gezondheid van moeder en baby het toelaat, kan de baby na de geboorte bij de moeder worden gelegd voor huid-op-huidcontact.

De zorgverleners blijven daarbij controleren hoe het met de baby gaat. Soms is extra observatie of medische zorg nodig. De mogelijkheden hangen af van de omstandigheden en de afspraken in het ziekenhuis.

Het uitgangspunt blijft dat de eerste kennismaking zo veel mogelijk samen kan plaatsvinden, zonder dat noodzakelijke zorg in de weg wordt gestaan.

De eerste negen fases van je baby tijdens het gouden uur

Na de geboorte doorloopt een baby verschillende gedragsfasen. Er wordt vaak gesproken over negen fases waarin je kindje geleidelijk van de eerste reactie op de geboorte naar alertheid, het zoeken naar de borst en mogelijk de eerste voeding gaat.

Niet iedere baby doorloopt die fases precies hetzelfde of in dezelfde volgorde. Het is vooral waardevol om te weten dat een pasgeboren baby tijd nodig heeft om te wennen en verschillende signalen kan laten zien.

Je baby kan eerst huilen of een stevige eerste gil laten horen, vervolgens rustig worden, de ogen openen en voorzichtig rondkijken. Daarna kunnen de zoekreflex en zuigreflex zichtbaar worden. Je kindje kan de handjes naar de mond brengen, met de voetjes bewegen of proberen richting de borst te komen.

Door je baby rustig op je borst te laten liggen en goed te kijken naar wat hij of zij doet, krijgen jullie de kans om deze eerste signalen te ontdekken. Je hoeft niet alles zelf te herkennen of te begeleiden. De verloskundige, kraamverzorgende of andere zorgverlener kan je hierbij ondersteunen.

Huid-op-huidcontact ondersteunt de overgang na de geboorte

Huid-op-huidcontact is niet alleen een fijn moment van nabijheid. Het helpt je baby ook om zich aan te passen aan het leven buiten de baarmoeder.

Na de geboorte moet je kindje onder andere de lichaamstemperatuur zelf leren reguleren. Dat is in het begin nog een uitdaging. Wanneer je baby met de blote huid op jouw borst ligt, helpt jouw lichaamswarmte om de temperatuur van je kindje stabieler te krijgen.

Ook kan huid-op-huidcontact bijdragen aan minder stress en stabielere glucosespiegels, oftewel de bloedsuikerspiegel van je baby. Dat zijn belangrijke onderdelen van een rustige start na de geboorte.

Wanneer je baby ontspannen bij je ligt, kun je vaak zien hoe je kindje rustig om zich heen kijkt en geleidelijk aan de nieuwe omgeving went. Die rust en nabijheid kunnen bovendien helpen bij de eerste stappen richting voeding, of je nu borstvoeding of flesvoeding wilt geven.

Wat als het gouden uur anders verloopt dan verwacht?

Het liefst beleef je het gouden uur in alle rust, met je baby veilig op je borst en alle tijd om elkaar te leren kennen. Toch verloopt een geboorte niet altijd volgens plan. Soms heeft je baby extra zorg nodig, of moet jij na de bevalling nog een medische behandeling ondergaan.

Stel bijvoorbeeld dat je heerlijk met je baby op je borst ligt, maar de placenta niet vanzelf geboren wordt. Het kan dan nodig zijn dat je naar de operatiekamer gaat om de placenta te laten verwijderen. Op dat moment moet je tijdelijk afscheid nemen van je baby, terwijl je net die eerste bijzondere kennismaking hebt gehad.

Dat kan verdrietig of spannend zijn. Gelukkig betekent het niet dat het contact verloren gaat. Wanneer het medisch mogelijk is, kan je partner de baby op de blote borst nemen en huid-op-huidcontact bieden terwijl jij behandeld wordt.

Ook je partner kan een belangrijke rol spelen

In de eerste momenten na de geboorte ligt de baby, als de omstandigheden dat toelaten, bij voorkeur huid-op-huid bij de moeder. Maar wanneer dat tijdelijk niet mogelijk is, kan de partner deze nabijheid bieden.

Je baby kan zich ook bij je partner veilig en geborgen voelen. Door je kindje dicht tegen zich aan te houden, krijgt je partner de gelegenheid om contact te maken en mee te bouwen aan de band met jullie baby.

Dat is niet alleen waardevol wanneer jij medische zorg nodig hebt. Ook in de periode na de geboorte kan je partner regelmatig huid-op-huidcontact met jullie kindje hebben. Zo krijgen jullie allebei de kans om je baby te leren kennen.

Hechting is geen eenmalig moment dat alleen tijdens het gouden uur plaatsvindt. Het is een proces dat zich verder ontwikkelt door nabijheid, aanraking, verzorging en het reageren op de behoeften van je baby.

Het gouden uur is een begin, geen eindpunt

Het gouden uur kan een prachtige start zijn van de band met je baby. Je kindje maakt kennis met jouw geur, warmte en aanraking, terwijl jij en je partner de eerste momenten samen beleven.

Maar het is belangrijk om te onthouden dat er geen perfecte start nodig is om een sterke band op te bouwen. Soms verloopt het gouden uur anders door medische omstandigheden. Misschien wordt je baby tijdelijk onderzocht, moet jij behandeld worden of lukt het niet om direct huid-op-huidcontact te hebben.

Ook dan zijn er volop mogelijkheden om de kennismaking voort te zetten zodra dat kan. Geef jezelf en je baby de tijd om aan elkaar te wennen. Je leert elkaar niet alleen kennen tijdens het eerste uur, maar ook tijdens de voedingen, het knuffelen, het troosten en alle kleine momenten die daarna volgen.

Heb je vragen over het gouden uur?

Iedere geboorte is anders en misschien heb je vragen over huid-op-huidcontact, het eerste contact met je baby of wat er gebeurt wanneer de geboorte anders verloopt dan verwacht.

In de BabyManager-app kun je met vragen terecht bij onze zorgprofessionals. Zij kunnen met je meedenken en je ondersteunen bij vragen over de kraamtijd en de eerste periode met je baby.

In de volgende aflevering: de eerste voeding van je baby

Na de eerste kennismaking komt een volgende bijzondere stap: de voeding. Hoe begint een baby aan de eerste voeding? Welk gedrag kun je verwachten en hoe herken je de zoekreflexen waarmee je kindje de borst probeert te vinden?

In de volgende aflevering van de BabyManager-podcast gaan we dieper in op het starten van de voeding, zowel bij borstvoeding als bij flesvoeding. Want ook daarin leer je je baby steeds beter kennen en ontdek je hoe je kunt aansluiten bij de signalen en behoeften van je kindje.

Heb je vragen of maak je je zorgen over je baby?

De BabyManager-professionals staan voor je klaar om met je mee te denken, ook ’s avonds en ‘s nachts wanneer het allemaal even teveel lijkt.

Wil je meer tips en begeleiding tijdens de eerste weken met je baby? Download de BabyManager app voor 24/7 ondersteuning van onze professionals.