Kolven in de kraamweek: Wanneer is het nodig en hoe werkt het?

Aflevering 2 “Kolven tijdens de kraamweek"

Borstvoeding geven verloopt niet altijd precies zoals je vooraf had verwacht. Hoewel veel baby's direct na de geboorte goed aan de borst drinken, zijn er situaties waarin extra ondersteuning nodig is. In die gevallen kan kolven in de kraamweek een belangrijke rol spelen

Maar wanneer is kolven eigenlijk noodzakelijk? Waarom wordt er soms geadviseerd om een professionele kolf te huren? En hoe zorg je ervoor dat de melkproductie goed op gang komt wanneer je baby nog niet effectief drinkt?

In dit blog bespreken we de eerste dagen na de geboorte en leggen we uit wanneer kolven een waardevolle ondersteuning kan zijn.

De eerste dagen: aanleggen blijft de basis

Na de geboorte staat één ding centraal: het contact tussen moeder en baby. Huid-op-huidcontact en het regelmatig aanleggen van de baby vormen de basis voor een goede start van de borstvoeding.

Wanneer zorgverleners spreken over "aanleggen", bedoelen ze eigenlijk het moment waarop de baby goed hapt, waarbij niet alleen de tepel maar ook een deel van de tepelhof in de mond wordt genomen. Vervolgens begint de baby krachtig te zuigen.

De meeste baby's beschikken van nature over een sterke zuigreflex. Toch lukt dit niet bij iedere baby direct.

Wanneer drinkt een baby niet effectief aan de borst?

Er zijn verschillende situaties waarin een baby moeite kan hebben met drinken aan de borst.

Een veelvoorkomende groep zijn baby's die iets vroeger geboren worden, bijvoorbeeld rond de 37 of 38 weken zwangerschap. Hoewel zij tijdens het eerste uur na de geboorte soms prima drinken, raken ze daarna vaak sneller vermoeid.

Daarnaast zijn er baby's die juist wat zwaarder zijn geboren. Zij beschikken over meer reserves en tonen soms minder initiatief om actief te drinken.

Ook medische omstandigheden kunnen een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan baby's die:

• een zware bevalling hebben doorgemaakt;
• misselijk zijn na de geboorte;
• extra medische zorg nodig hebben;
• opgenomen worden op de neonatologieafdeling.

De redenen kunnen dus sterk verschillen. Uiteindelijk draait het steeds om dezelfde vraag: drinkt de baby voldoende effectief aan de borst?

Soms ligt de oorzaak niet bij de baby

Niet alleen de baby kan uitdagingen ervaren. Ook moeders kunnen situaties meemaken waarin aanleggen tijdelijk lastig is.

Denk bijvoorbeeld aan:

• herstel na een keizersnede;
• pijnklachten;
• medicatiegebruik;
• vermoeidheid na een intensieve bevalling;
• onzekerheid of problemen bij het aanleggen.

In dergelijke situaties kan kolven een belangrijke tijdelijke oplossing zijn.

Waarom is kolven in de kraamweek zo belangrijk?

Veel mensen denken bij kolven vooral aan het verzamelen van melk voor de baby. Dat is natuurlijk een belangrijk doel, maar er speelt nog iets anders mee: de hormonen die verantwoordelijk zijn voor de melkproductie.

Na de geboorte van de baby én de placenta verandert de hormonale balans van het lichaam ingrijpend. Hierdoor krijgt het lichaam het signaal om melk te gaan produceren.

Die hormonen zijn aanwezig en klaar om hun werk te doen. Toch hebben ze stimulatie nodig om de melkproductie echt goed op gang te brengen.

Normaal gesproken zorgt een drinkende baby voor die stimulatie. Door het zuigen aan de borst worden signalen naar de hersenen gestuurd, waardoor de melkproductie verder wordt opgebouwd.

Wanneer een baby nog niet effectief drinkt, ontbreekt die natuurlijke stimulans. In dat geval kan kolven helpen om dit proces over te nemen.

Handkolven op dag één

Tijdens de eerste 24 uur na de geboorte horen ouders soms dat voeding nog niet zo belangrijk zou zijn. Toch kan handkolven in deze periode veel voordelen bieden.

Met handkolven kun je:

• kleine hoeveelheden colostrum verzamelen;
• de baby alvast moedermelk geven;
• de borst stimuleren;
• oefenen met het op gang brengen van de melkproductie.

Daarnaast helpt het ouders om vertrouwd te raken met hun borsten en de eerste signalen van melkproductie te herkennen.

Huid-op-huidcontact blijft essentieel

Of een baby nu goed drinkt of niet: huid-op-huidcontact blijft één van de krachtigste hulpmiddelen in de eerste dagen.

Door de baby dicht tegen je aan te houden:

• blijft de lichaamstemperatuur beter gereguleerd;
• worden belangrijke hormonen gestimuleerd;
• voelt de baby zich veilig;
• krijgt de melkproductie extra ondersteuning.

Zelfs wanneer een baby nog niet actief drinkt, draagt huid-op-huidcontact bij aan een succesvolle start van de borstvoeding.

Wanneer wordt een professionele kolf geadviseerd?

Wanneer een baby helemaal niet of nauwelijks effectief aan de borst drinkt, wordt vaak geadviseerd om een professionele borstkolf te huren.

Deze professionele kolven verschillen van de standaard kolven die veel ouders later gebruiken.

Ze beschikken over speciale programma's die ontwikkeld zijn om de melkproductie in de eerste dagen zo optimaal mogelijk op gang te brengen. Juist in deze opstartfase is dat van groot belang.

De eerste week na de geboorte staat namelijk volledig in het teken van het opbouwen van de melkproductie.

De melkproductie bouwt zich stap voor stap op

Veel ouders schrikken wanneer ze horen hoeveel melk een vrouw uiteindelijk produceert.

In de eerste dagen gaat het slechts om kleine hoeveelheden. Op dag één drinkt een baby vaak niet meer dan enkele theelepeltjes per voeding.

Rond dag vijf produceert een moeder gemiddeld ongeveer een halve liter melk per etmaal. Vervolgens groeit de productie verder door naar ongeveer 700 tot 1100 milliliter per dag, meestal ergens in de tweede of derde week na de geboorte.

Deze productie ontstaat niet vanzelf. Het lichaam heeft regelmatige stimulatie nodig om de hormonale processen optimaal te laten verlopen.

Juist daarom is het zo belangrijk om tijdig te kolven wanneer een baby niet goed drinkt.

Investeren in de melkproductie voor de lange termijn

De eerste dagen hebben niet alleen invloed op het huidige moment, maar ook op de melkproductie op langere termijn.

Door de borsten voldoende te stimuleren in de kraamweek, krijgt het lichaam het signaal dat er melk nodig is. Hierdoor wordt een stevige basis gelegd voor de weken en maanden die volgen.

Wanneer een baby onvoldoende drinkt en er niet wordt gekolfd, bestaat het risico dat de melkproductie minder goed op gang komt.

Daarom adviseren lactatiekundigen en kraamzorgprofessionals regelmatig om vroegtijdig ondersteuning in te zetten wanneer dat nodig is.

Hoe werkt het huren van een professionele kolf?

Wanneer er wordt gekozen voor een professionele kolf, huur je meestal de motor van het apparaat. Daarnaast wordt een persoonlijk kolfset aangeschaft.

Bij dit kolfset horen onder andere de borstschilden: de onderdelen die op de borst worden geplaatst en waar de tepel in valt tijdens het kolven.

Een juiste maat is hierbij belangrijk. Een goed passend schild zorgt voor meer comfort en een efficiëntere stimulatie van de borst.

Omdat deze onderdelen persoonlijk gebruikt worden, worden ze niet opnieuw ingezet voor andere gebruikers.

Moet je al vóór de bevalling een kolf huren?

Deze vraag wordt vaak gesteld door zwangeren die zich graag goed willen voorbereiden.

Toch is het antwoord meestal: nee.

Veel moeders hebben uiteindelijk helemaal geen professionele kolf nodig. Wanneer de borstvoeding direct goed verloopt, blijft huren vaak achterwege.

Bovendien is het moment van bevallen niet exact te voorspellen. Het vooraf huren van een kolf kan daardoor onnodige kosten met zich meebrengen.

Wel kan het geruststellend zijn om te weten dat professionele kolven op veel locaties 24 uur per dag beschikbaar zijn. Mocht er na de geboorte toch behoefte ontstaan, dan kan een partner of familielid deze meestal snel ophalen.

Vertrouwen op je lichaam

Veel zwangeren voelen een grote verantwoordelijkheid voor de voeding van hun baby. Dat is heel begrijpelijk.

Tegelijkertijd is het belangrijk om vertrouwen te houden in het natuurlijke proces. Door je baby dichtbij je te houden, veel huid-op-huidcontact te bieden en waar nodig ondersteuning in te schakelen, krijgt de melkproductie de beste kans om zich goed te ontwikkelen.

Wanneer er daarnaast al wat moedermelk beschikbaar is vanuit de zwangerschap, kan dat extra rust geven in de eerste dagen.

Hoe ziet een professionele kolf er in de praktijk uit?

Wanneer een professionele kolf wordt gehuurd, krijg je meestal een apparaat met een krachtige motor en een dubbel kolfsysteem. Via slangetjes worden de borstschilden verbonden met flesjes waarin de melk wordt opgevangen.

Hoewel sommige vrouwen het apparaat in eerste instantie wat technisch of indrukwekkend vinden, is het ontworpen om de natuurlijke drinkbeweging van een baby zo goed mogelijk na te bootsen.

De eerste minuten werkt de kolf meestal in een speciale stimulatiefase, waarbij snelle zuigbewegingen worden nagebootst om de melkproductie te activeren.

Hoe werkt een professionele borstkolf?

Een professionele borstkolf is speciaal ontworpen om de natuurlijke drinkbeweging van een baby zo goed mogelijk na te bootsen. Daarom werkt een kolfprogramma meestal in twee fases.

In de eerste minuten bevindt de kolf zich in de stimulatiefase. Hierbij maakt het apparaat snelle, korte zuigbewegingen die vergelijkbaar zijn met het gedrag van een baby die probeert een toeschietreflex op te wekken.

Na ongeveer twee minuten schakelt de kolf automatisch over naar de afkolf- of expressiefase. In deze fase worden de zuigbewegingen rustiger, langer en krachtiger. Dit zorgt ervoor dat de melk efficiënter wordt afgekolfd.

Daarnaast kun je de zuigkracht zelf aanpassen. Een veelgehoorde misvatting is dat de hoogste stand automatisch het beste resultaat oplevert. Dat is niet het geval. Het belangrijkste is dat de zuigkracht comfortabel aanvoelt. Kolven hoort niet pijnlijk te zijn.

Het doel van kolven in de kraamweek

Kolven in de eerste dagen na de geboorte heeft meerdere functies.

Allereerst helpt het om de melkproductie goed op gang te brengen wanneer de baby nog niet effectief drinkt. Daarnaast zorgt het ervoor dat er moedermelk beschikbaar is om aan de baby te geven. Ook kan regelmatig kolven helpen om stuwing en andere ongemakken te verminderen.

Toch blijft het belangrijk om te benadrukken dat een borstkolf een hulpmiddel is en geen vervanging van de baby. Een baby die effectief aan de borst drinkt, blijft de meest natuurlijke en efficiënte manier om de melkproductie te stimuleren.

Een baby zorgt namelijk niet alleen voor fysieke stimulatie van de borst, maar roept ook hormonale reacties op. Het zien, ruiken en vasthouden van je baby draagt allemaal bij aan de aanmaak van hormonen die betrokken zijn bij de melkproductie.

Daarom wordt kolven in deze fase vooral ingezet wanneer het noodzakelijk is.

Hoe vaak moet je kolven?

Wanneer een baby tijdelijk niet aan de borst drinkt, wordt vaak geadviseerd om ongeveer iedere drie uur te kolven.

Een gemiddeld kolfmoment duurt ongeveer 10 tot 15 minuten. Veel professionele kolven beschikken bovendien over speciale stimulatieprogramma's voor de eerste dagen na de geboorte. Deze programma's zijn ontwikkeld om de melkproductie optimaal te ondersteunen wanneer er nog kleine hoeveelheden melk beschikbaar zijn.

Ook 's nachts is het belangrijk om ten minste één keer te kolven. Tijdens de nacht zijn de prolactinespiegels – het hormoon dat verantwoordelijk is voor melkproductie – relatief hoog. Door op dat moment te kolven, maak je optimaal gebruik van deze natuurlijke hormonale ondersteuning.

Vaak is kolven slechts tijdelijk nodig

Voor veel ouders is het geruststellend om te weten dat kolven in de kraamweek vaak maar tijdelijk nodig is.

Sommige baby's hebben simpelweg wat meer tijd nodig om het drinken aan de borst onder de knie te krijgen. Zeker baby's die iets vroeger geboren zijn of wat vermoeid starten, kunnen na enkele dagen ineens veel actiever gaan drinken.

Het komt regelmatig voor dat een baby de eerste drie dagen weinig effectief drinkt, maar vanaf dag vier of vijf steeds beter aan de borst gaat. Zodra de baby voldoende zelf drinkt en de melkproductie goed op gang is gekomen, kan het kolven meestal weer worden afgebouwd.

Eerst de borst, daarna pas de kolf

Wanneer ouders ervoor kiezen om borstvoeding te geven, ligt de focus altijd eerst op het aanleggen van de baby.

Drinken aan de borst is voor een pasgeborene een nieuwe vaardigheid. Een baby moet leren aanhappen, zuigen, slikken en ademhalen in een goed ritme. Dat leerproces kost tijd.

Daarom wordt een kolf in de kraamweek alleen ingezet wanneer dit nodig is. Het doel blijft altijd om de baby uiteindelijk zelfstandig aan de borst te laten drinken.

Hoe krijgt de baby de afgekolfde melk?

Wanneer er melk wordt afgekolfd, rijst vanzelf de vraag hoe deze aan de baby wordt gegeven.

In de eerste dagen wordt vaak gekozen voor vingervoeding. Hierbij zuigt de baby op een vinger, terwijl via een klein slangetje of spuitje moedermelk wordt toegediend.

Deze methode heeft verschillende voordelen. De baby oefent actief zijn zuigtechniek en leert tegelijkertijd dat zuigen wordt beloond met voeding. Hierdoor wordt niet alleen voeding gegeven, maar vindt er ook direct zuigtraining plaats.

Voor sommige baby's kan dit een belangrijke stap zijn richting succesvol drinken aan de borst.

Waarom niet direct een fles?

Hoewel een fles soms noodzakelijk of gewenst kan zijn, heeft deze in de eerste dagen meestal niet de voorkeur wanneer borstvoeding het doel is.

Drinken uit een fles vraagt namelijk om een andere techniek dan drinken aan de borst. Aan de borst maakt een baby complexe bewegingen waarbij niet alleen wordt gezogen, maar ook gemasseerd en gecoördineerd geslikt.

Door eerst vingervoeding te gebruiken, blijft de focus liggen op het ontwikkelen van de juiste zuigvaardigheden voor de borst.

Uiteraard blijft iedere situatie uniek. Soms kan een fles wel degelijk een passende oplossing zijn. Samen met kraamzorg, een lactatiekundige of een andere zorgprofessional wordt gekeken wat het beste past bij moeder en baby.

Begeleiding tijdens het kraambed

Kolven in de kraamweek hoeft niemand alleen uit te zoeken. Juist in deze periode is begeleiding ontzettend belangrijk.

Kraamverzorgenden spelen een grote rol bij het observeren van voedingen, het beoordelen van de melkproductie en het begeleiden van ouders bij het gebruik van een kolf. Daarnaast kan er, wanneer nodig, worden samengewerkt met een lactatiekundige voor extra ondersteuning.

Samen wordt gekeken naar vragen zoals:

• Drinkt de baby voldoende effectief?
• Is kolven tijdelijk noodzakelijk?
• Hoe vaak moet er worden gekolfd?
• Hoe wordt de afgekolfde melk aangeboden?
• Wanneer kan het kolven weer worden afgebouwd?

Door deze begeleiding ontstaat er een plan dat past bij de situatie van moeder en baby.

Een hulpmiddel om de borstvoeding te ondersteunen

Kolven in de kraamweek wordt meestal ingezet vanuit noodzaak. Niet omdat het de voorkeur heeft boven direct voeden aan de borst, maar omdat het een waardevol hulpmiddel kan zijn wanneer de omstandigheden daarom vragen.

Door tijdig te kolven wanneer een baby nog niet effectief drinkt, krijgt de melkproductie de kans om zich goed te ontwikkelen. Tegelijkertijd ontvangt de baby moedermelk en blijft de weg naar succesvol borstvoeden open.

In een volgende aflevering gaan we verder in op kolven buiten de kraamweek. Bijvoorbeeld wanneer je weer gaat werken, een voorraad moedermelk wilt opbouwen of je partner graag een rol wil geven bij het voeden van jullie baby.

BabyManager staat voor je klaar

Heb je na het lezen van deze blog nog vragen voor de lactatiekundige?
BabyManager staat 24 uur per dag voor je klaar in de app met betrouwbare informatie, praktische ondersteuning en deskundige begeleiding – voor jou en je kindje.

💜Wil je meer tips en begeleiding tijdens de borstvoeding of de eerste weken met je baby? Download de BabyManager app voor 24/7 ondersteuning van onze professionals.