Kolven tijdens de zwangerschap: Wat houdt het in en wanneer kan het zinvol zijn?

Aflevering 1 “Kolven tijdens de zwangerschap"

Welkom bij een nieuwe podcast van BabyManager over kolven. In deze serie bespreken we alles wat je wilt weten over kolven, borstvoeding en melkproductie. Samen met lactatiekundige Anita beantwoorden we de vragen die veel (aanstaande) ouders hebben.

Een onderwerp dat regelmatig terugkomt tijdens zwangerschapscursussen en in gesprekken met zwangere vrouwen, is kolven tijdens de zwangerschap. Waarom zou je dat doen terwijl je baby nog niet geboren is? En heeft het invloed op de melkproductie na de bevalling? In dit eerste deel van de podcast gaan we uitgebreid in op deze vragen.

Waarom kolven tijdens de zwangerschap?

Voor veel zwangeren klinkt het misschien vreemd: kolven terwijl er nog geen baby is. Toch zijn er situaties waarin het verzamelen van moedermelk tijdens de zwangerschap wordt geadviseerd.

Met name in ziekenhuizen wordt dit soms aanbevolen aan zwangeren die:

• zwangerschapsdiabetes hebben;
• al diabetes hadden vóór de zwangerschap;
• zelf een koemelkeiwitallergie hebben of hebben gehad;
• een partner hebben met een koemelkeiwitallergie in de voorgeschiedenis.

In deze situaties kan het waardevol zijn om alvast kleine hoeveelheden moedermelk te verzamelen. Deze melk kan na de geboorte worden gebruikt als bijvoeding wanneer dat nodig blijkt.

Je eigen voorraad colostrum aanleggen

De melk die tijdens de zwangerschap wordt opgevangen, is colostrum. Dit is de eerste melk die je lichaam aanmaakt. Colostrum zit boordevol voedingsstoffen en beschermende stoffen die belangrijk zijn voor een pasgeboren baby.

Door tijdens de zwangerschap colostrum te verzamelen, creëer je als het ware je eigen voorraad bijvoeding. Daardoor kan in sommige situaties voorkomen worden dat een baby kunstvoeding nodig heeft.

Voor ouders waarbij een verhoogde kans op koemelkeiwitallergie bestaat, kan dit een geruststellende gedachte zijn. Zij geven liever hun eigen moedermelk dan kunstvoeding wanneer bijvoeding noodzakelijk blijkt.

Waarom is colostrum extra waardevol bij diabetes?

Bij moeders met diabetes of zwangerschapsdiabetes kan de melkproductie soms iets trager op gang komen na de geboorte. Daarnaast kunnen baby's van deze moeders in de eerste uren na de bevalling moeite hebben om hun bloedsuikerspiegel stabiel te houden.

Wanneer een kinderarts adviseert om extra voeding te geven, kan eerder verzameld colostrum een uitstekende oplossing zijn. Het geven van eigen moedermelk helpt vaak om de glucosewaarden van de baby sneller te stabiliseren.

Dat maakt het verzamelen van colostrum tijdens de zwangerschap voor deze groep ouders bijzonder waardevol.

Is kolven tijdens de zwangerschap noodzakelijk?

Voor een gezonde zwangerschap zonder medische bijzonderheden is het antwoord eenvoudig: nee.

Kolven tijdens de zwangerschap is meestal geen noodzaak. Het is vooral een optie die sommige vrouwen prettig vinden of die in specifieke medische situaties wordt geadviseerd.

Sommige zwangeren merken bijvoorbeeld dat ze spontaan al kleine hoeveelheden melk verliezen. Ze worden wakker met wat vocht op hun beha of kleding, of zien af en toe een druppeltje melk verschijnen. In zulke gevallen kan het leuk en motiverend zijn om die melk op te vangen.

Is de melk tijdens de zwangerschap hetzelfde als na de bevalling?

De melk die je tijdens de zwangerschap opvangt, is inderdaad colostrum. Deze melk kan er heel verschillend uitzien.

Soms is ze vrij waterig van kleur, maar vaak heeft colostrum juist een opvallende gele tint. Veel vrouwen omschrijven het als een kleur die doet denken aan vanillevla.

Een veelgehoorde zorg is dat vrouwen bang zijn dat ze hun voorraad colostrum al vóór de geboorte "opmaken". Gelukkig werkt het lichaam niet zo.

Colostrum wordt voortdurend opnieuw aangemaakt. Wanneer je tijdens de zwangerschap wat opvangt en invriest, betekent dat dus niet dat er na de geboorte geen colostrum meer beschikbaar is voor je baby.

Hoe werkt kolven tijdens de zwangerschap?

Wanneer colostrum tijdens de zwangerschap wordt verzameld, gebeurt dit meestal niet met een elektrische of handmatige kolf.

De hoeveelheden zijn namelijk zeer klein. Daarom wordt gebruikgemaakt van handmatig kolven.

Daarbij ondersteun je de borst met je hand en plaats je duim en wijsvinger ongeveer anderhalve centimeter achter de tepel. Vervolgens oefen je ritmisch druk uit richting de borstkas.

Na enige tijd kunnen kleine druppeltjes colostrum zichtbaar worden. Deze melk stroomt meestal niet krachtig naar buiten, maar verschijnt als kleine glinsterende druppels op de tepel.

Deze druppeltjes kunnen worden opgevangen:

• op een lepeltje;
• in een klein spuitje;
• of in een speciaal opvangmateriaal dat hiervoor bedoeld is.
  
  

Wat als er helemaal niets komt?

Dit is misschien wel één van de meest gestelde vragen.

Veel zwangeren proberen het verzamelen van colostrum enthousiast uit en raken teleurgesteld wanneer er niets zichtbaar wordt. Toch is dat heel normaal.

Soms speelt techniek een rol. Handmatig kolven vraagt oefening en het kan even duren voordat je de juiste manier hebt gevonden.

Daarnaast reageert ieder lichaam anders. Waar de ene zwangere snel enkele druppeltjes opvangt, ziet de andere helemaal niets verschijnen.

Dat betekent echter niet dat er later problemen zullen ontstaan met de borstvoeding.

Geen colostrum opvangen zegt niets over je toekomstige melkproductie

Het is belangrijk om te begrijpen dat de melkproductie na de geboorte wordt aangestuurd door een heel ander hormonaal proces.

Pas wanneer de baby én de placenta geboren zijn, vinden er grote hormonale veranderingen plaats. Die veranderingen zorgen ervoor dat de melkproductie echt op gang komt.

Het feit dat er tijdens de zwangerschap weinig of geen colostrum zichtbaar is, zegt daarom niets over hoeveel melk je straks voor je baby kunt produceren.

Sterker nog: het is heel normaal dat het de ene dag beter lukt dan de andere dag. Soms verschijnen er enkele druppeltjes en een dag later nauwelijks iets. Alles wat je kunt opvangen is mooi meegenomen, maar niets opvangen is eveneens volkomen normaal.

Waarom kun je tijdens de zwangerschap nog geen grote hoeveelheden melk produceren?

Een interessante vraag is waarom zwangeren niet al liters melk kunnen kolven als hun lichaam zich toch voorbereidt op de borstvoeding.

Dat komt doordat de placenta tijdens de zwangerschap hormonen produceert die ervoor zorgen dat het hormoon prolactine zijn werk nog niet volledig kan doen. Prolactine is het hormoon dat verantwoordelijk is voor de melkproductie.

Pas na de geboorte van de placenta verdwijnt deze remmende invloed en kan de melkproductie echt toenemen.

Daarom zijn de hoeveelheden tijdens de zwangerschap beperkt tot kleine druppeltjes colostrum en niet te vergelijken met de melkproductie na de bevalling.

Wat gebeurt er als je al borstvoeding geeft tijdens een nieuwe zwangerschap?

Sommige moeders geven tijdens een nieuwe zwangerschap nog steeds borstvoeding aan een ouder kindje, bijvoorbeeld een dreumes.

Bij deze moeders gebeurt iets bijzonders. Tegen het einde van de zwangerschap verandert de samenstelling van de melk opnieuw. De borst bereidt zich namelijk voor op de komst van de nieuwe baby en begint weer colostrum aan te maken.

Deze moeders zijn dus nooit gestopt met borstvoeding geven, maar maken rondom de bevalling toch opnieuw de overgang naar colostrum. Na de geboorte zien zij vaak dat hun melkproductie vervolgens snel toeneemt.

Opvallend is dat de oudere dreumes soms ook reageert op deze verandering. Omdat colostrum een licht laxerende werking heeft, kunnen sommige kinderen tijdelijk wat dunnere ontlasting krijgen.

Voor de voeding geldt daarbij altijd één belangrijke regel: de pasgeboren baby krijgt voorrang aan de borst. De oudere broer of zus mag uiteraard meedrinken, maar de baby gaat altijd voor.

Hoe begin je met antenataal kolven?

Hoewel sommige zwangeren al rond de 20 tot 24 weken een paar druppeltjes melk kunnen verliezen, betekent dit niet dat je dan al moet starten met kolven. Antenataal kolven wordt meestal geadviseerd vanaf ongeveer 36 tot 37 weken zwangerschap. Eerder beginnen is doorgaans niet nodig.

De techniek is eenvoudig en gebeurt met de hand. Je masseert en stimuleert de borst enkele minuten, wisselt vervolgens van borst en keert daarna weer terug naar de eerste borst. Vaak komen de eerste druppeltjes pas vrij tijdens deze tweede ronde. Het gaat meestal om kleine hoeveelheden, maar vergis je niet: deze eerste moedermelk is ontzettend waardevol voor je baby.

Hoe vang je de melk op?

Voor het opvangen van colostrum worden vaak kleine spuitjes van 5 ml gebruikt. Door de zuiger uit het spuitje te halen, kun je de druppeltjes rechtstreeks in het spuitje opvangen.

De verzamelde melk kan gedurende 24 uur in hetzelfde spuitje worden aangevuld. Bewaar het spuitje tussendoor bij voorkeur in de koelkast, zeker tijdens warme dagen. Na 24 uur kun je het spuitje voorzien van een datumsticker en invriezen.

Veel ouders bewaren de spuitjes samen in een bakje of doosje, zodat alles overzichtelijk blijft.

Het gebruik van ingevroren colostrum na de geboorte

Na de geboorte kan de ingevroren melk eenvoudig worden ontdooid in een mok met warm water. Gebruik hierbij geen kokend water. Omdat de hoeveelheden klein zijn, is de melk meestal snel ontdooid.

De melk kan vervolgens worden gegeven via vingervoeding. Hierbij zuigt de baby op een vinger terwijl de melk voorzichtig naast de vinger wordt toegediend. Dit is een veilige en praktische manier om kleine hoeveelheden colostrum te geven.

Wanneer komt opgeslagen colostrum van pas?

In een ideale situatie drinkt een baby in het eerste uur na de geboorte zelfstandig aan de borst. Toch verloopt niet iedere start vlekkeloos.

Sommige baby's zijn wat misselijk na de bevalling, hebben een moeilijke geboorte achter de rug of zijn nog niet voldoende alert om effectief te drinken. Ook kan het voorkomen dat de moeder zelf tijdelijk niet in staat is om direct aan te leggen.

In zulke situaties biedt eerder afgekolfde colostrum een enorme meerwaarde. Terwijl de baby geniet van huid-op-huidcontact, kan een partner de opgeslagen melk geven. Zo krijgt de baby toch voeding binnen en wordt de spijsvertering al op gang gebracht.

Meer vertrouwen in de eerste dagen

Een vaak onderschat voordeel van antenataal kolven is de ervaring die je opdoet met je eigen borsten. Vrouwen die tijdens de zwangerschap al hebben geleerd hoe handkolven werkt, voelen zich na de bevalling vaak zekerder.

Ze herkennen sneller hoe hun borst aanvoelt, weten hoe ze melk kunnen opwekken en pakken gemakkelijker zelf de borst vast wanneer dat nodig is. Hoewel antenataal kolven de melkproductie niet direct eerder op gang brengt, kan deze vertrouwdheid er wel voor zorgen dat moeders in de eerste dagen actiever en effectiever met handkolven aan de slag gaan.

Je hebt niet direct een elektrische kolf nodig

Veel ouders denken dat ze direct na de geboorte een uitgebreide elektrische borstkolf nodig hebben. In werkelijkheid speelt handkolven in de eerste dagen vaak een veel grotere rol.

Op dag één heeft een baby per voeding slechts een zeer kleine hoeveelheid colostrum nodig. Vaak is een theelepeltje al voldoende. Handkolven sluit perfect aan bij deze fase en kan helpen om de melkproductie op natuurlijke wijze te stimuleren.

Een elektrische kolf wordt meestal pas later relevant, wanneer de melkproductie verder op gang komt of wanneer er specifieke redenen zijn om vaker te kolven.

Minder stress rondom borstvoeding

Misschien wel het grootste voordeel van antenataal kolven is de rust die het kan geven. De eerste dagen na de geboorte zijn intens. Vooral de tweede nacht wordt door veel ouders als uitdagend ervaren. Vermoeidheid, emoties, herstel van de bevalling en een onrustige baby kunnen samen voor veel spanning zorgen.

Wanneer je een kleine voorraad colostrum beschikbaar hebt, ontstaat er meer flexibiliteit. Als aanleggen tijdelijk niet lukt, hoef je niet direct in de stress te schieten. Je weet dat er voedzame moedermelk beschikbaar is voor je baby.

Dat gevoel van zekerheid kan veel druk wegnemen en bijdragen aan een positievere borstvoedingservaring.

Conclusie

Antenataal kolven is een eenvoudige techniek die vanaf ongeveer 36 weken zwangerschap kan worden toegepast. Hoewel het niet noodzakelijk is voor iedere zwangere, kan het waardevolle voordelen bieden. Je bouwt een kleine voorraad colostrum op, leert je eigen lichaam beter kennen en creëert extra mogelijkheden voor de eerste dagen na de geboorte.

Vooral wanneer de start van de borstvoeding niet direct verloopt zoals gehoopt, kan eerder afgekolfde moedermelk een mooie ondersteuning zijn. Uiteindelijk draait het niet alleen om voeding, maar ook om vertrouwen, rust en een fijne start voor zowel ouder als baby.

In de volgende afleveringen gaan we verder in op kolven na de geboorte, het bewaren van moedermelk en het kiezen van een geschikte borstkolf.

BabyManager staat voor je klaar

Heb je na het lezen van deze blog nog vragen voor de lactatiekundige?
BabyManager staat 24 uur per dag voor je klaar in de app met betrouwbare informatie, praktische ondersteuning en deskundige begeleiding – voor jou en je kindje.

💜Wil je meer tips en begeleiding tijdens de borstvoeding of de eerste weken met je baby? Download de BabyManager app voor 24/7 ondersteuning van onze professionals.