Mentale gezondheid na de geboorte

Mentale gezondheid na de geboorte: wat gebeurt er met jou als nieuwe ouder?

De geboorte van je kindje is een van de meest bijzondere gebeurtenissen in je leven. Vaak is er veel aandacht voor de zwangerschap, de bevalling en de verzorging van je baby. Maar wat er met jou als ouder gebeurt, krijgt soms minder aandacht.

Toch verandert er in de eerste dagen, weken en maanden na de geboorte ontzettend veel. Niet alleen lichamelijk, maar ook emotioneel en mentaal.

Veel ouders ervaren gevoelens die ze vooraf niet hadden verwacht. Van intense liefde en trots tot onzekerheid, verdriet, frustratie of uitputting. Soms kunnen verschillende gevoelens zelfs tegelijkertijd aanwezig zijn.

Dat betekent niet dat je een slechte ouder bent. Het betekent dat je aan het wennen bent aan een compleet nieuwe levensfase.

In deze blog lees je wat er mentaal kan veranderen na de geboorte, welke gevoelens vaak voorkomen en wanneer het verstandig is om hulp te zoeken.

Een van de grootste veranderingen in je leven

Wanneer een baby wordt geboren, verandert niet alleen je gezinssituatie. Ook je identiteit en dagelijkse leven veranderen. Je bent niet langer alleen jezelf, partner, vriend of vriendin. Je bent nu ook ouder. Daar komen nieuwe verantwoordelijkheden bij:

• Een baby die volledig afhankelijk is van jou
• Gebroken nachten
• Minder tijd voor jezelf
• Nieuwe zorgen en verantwoordelijkheden
• Een ander dag- en nachtritme
• Een nieuwe balans tussen werk, gezin, relatie en jezelf

Veel ouders onderschatten hoe groot deze overgang eigenlijk is.

Zelfs wanneer je jarenlang hebt uitgekeken naar het ouderschap, kan het wennen zijn aan je nieuwe rol. Je hoeft niet meteen precies te weten hoe het moet.

De eerste week: een emotionele achtbaan

De eerste dagen na de geboorte kunnen voelen als een roes. Je leeft van voeding naar voeding, leert je baby kennen, krijgt bezoek en probeert ondertussen zelf te herstellen van de bevalling. Daarnaast spelen hormonale veranderingen, slaaptekort en de impact van de bevalling een rol.

Je kunt merken dat je:

• Sneller emotioneel bent
• Onverwacht moet huilen
• Gevoeliger reageert
• Onzeker bent
• Sneller geïrriteerd raakt
• Bang bent om fouten te maken
• Je overweldigd voelt

Sommige ouders voelen direct een sterke band met hun baby. Bij anderen groeit die band geleidelijk. Beide kunnen normaal zijn. Een band met je baby hoeft niet altijd onmiddellijk te ontstaan.

Kraamtranen: emoties in de eerste dagen

Veel moeders krijgen in de eerste dagen na de bevalling te maken met zogenaamde kraamtranen. Deze ontstaan vaak rond de derde tot vijfde dag na de bevalling. Je kunt bijvoorbeeld plotseling moeten huilen zonder precies te weten waarom, je onzeker voelen of emotioneler reageren dan je van jezelf gewend bent.

Kraamtranen hangen onder andere samen met:

• Hormonale veranderingen
• Vermoeidheid en slaaptekort
• Het lichamelijke herstel na de bevalling
• De emotionele impact van de geboorte
• De grote verandering in je leven

Meestal nemen kraamtranen binnen enkele dagen weer af en zijn ze binnen ongeveer twee weken verdwenen.

Blijven de klachten aanhouden, worden ze steeds erger of heb je het gevoel dat je jezelf niet meer herkent? Bespreek dit dan met je verloskundige, huisarts of een andere zorgverlener.

Vermoeidheid heeft invloed op alles

Vrijwel iedere nieuwe ouder krijgt te maken met slaaptekort. Een pasgeboren baby heeft nog geen stabiel dag- en nachtritme en wordt regelmatig wakker voor voeding, contact, troost of een schone luier. Gebrek aan slaap kan leiden tot:

• Prikkelbaarheid
• Concentratieproblemen
• Vergeetachtigheid
• Emotionele reacties
• Minder geduld

Daardoor kunnen kleine dingen ineens veel groter voelen.

Vermoeidheid is daarom niet iets wat je simpelweg moet “volhouden”. Rust en herstel zijn belangrijke onderdelen van de eerste periode met je baby.

Postpartum herstel is meer dan lichamelijk herstel

Wanneer we praten over herstel na de bevalling, denken we vaak aan het lichamelijke herstel. Maar ook mentaal heeft je lichaam en brein tijd nodig om zich aan te passen. Je verwerkt niet alleen de zwangerschap en bevalling, maar ook:

• De geboorte-ervaring
• Je nieuwe rol als ouder
• Veranderingen in je relatie
• Een nieuw dagelijks ritme
• Slaaptekort
• Nieuwe verantwoordelijkheden
• Verwachtingen die misschien anders zijn dan de werkelijkheid

Sommige ouders voelen zich na een paar weken weer meer zichzelf. Anderen hebben maanden nodig om een nieuwe balans te vinden.

Er bestaat geen vaste tijdlijn voor wennen aan het ouderschap.

Waarom veel ouders onzeker worden

Bijna iedere ouder kan momenten hebben waarop je jezelf afvraagt:

• Doe ik het wel goed?
• Drinkt mijn baby voldoende?
• Waarom huilt mijn baby zoveel?
• Slaapt mijn baby genoeg?
• Had ik dit anders moeten doen?
• Ben ik wel een goede ouder?

Zeker wanneer je weinig slaap krijgt, kunnen deze vragen behoorlijk zwaar voelen.

Ook sociale media kunnen onzekerheid versterken. Je ziet daar vaak foto’s van ontspannen gezinnen, lachende ouders en slapende baby’s, terwijl jouw werkelijkheid misschien bestaat uit huilbuien, rommel, onzekerheid en weinig slaap.

Onthoud dat wat je online ziet maar een klein stukje van iemands leven is.

Balans vinden als nieuwe ouder

Een baby verandert je dagelijkse routine volledig. Dingen die vroeger vanzelfsprekend waren, zoals kunnen ineens veel meer planning vragen.

• Uitslapen
• Sporten
• Afspreken met vrienden
• Rustig douchen
• Alleen naar de supermarkt gaan
• Even niets hoeven

Veel ouders proberen snel weer alles op te pakken. Maar juist in de eerste weken kan het helpen om je verwachtingen bij te stellen.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af:

Wat is vandaag echt belangrijk?

Wat kan wachten?

Waar kan ik hulp bij vragen?

Je hoeft niet alles alleen te doen.

Hulp vragen is geen teken dat je het niet aankunt. Het is juist een manier om goed voor jezelf en je baby te zorgen.

De relatie na de geboorte

Een kindje krijgen kan veel betekenen voor een relatie. Veel stellen merken dat ze:

• Minder tijd voor elkaar hebben
• Vooral over de baby praten
• Sneller geïrriteerd raken door vermoeidheid
• Opnieuw moeten verdelen wie welke taken doet
• Minder ruimte hebben voor intimiteit

Dat betekent niet automatisch dat er iets mis is met jullie relatie. Jullie zijn samen aan het wennen aan een enorme verandering. Communicatie wordt in deze periode extra belangrijk. Probeer:

• Uit te spreken wat je nodig hebt
• Naar elkaar te luisteren
• Waardering uit te spreken
• Praktische taken eerlijk te verdelen
• Regelmatig te vragen: “Hoe gaat het écht met je?”

Jullie zijn niet alleen ouders geworden. Jullie blijven ook partners.

Zelfzorg is geen luxe

Veel ouders zetten zichzelf volledig op de laatste plaats. Toch is goed voor jezelf zorgen geen egoïsme. Wanneer jij voldoende kunt herstellen en steun krijgt, kan dat ook helpen om de zorg voor je baby vol te houden. Zelfzorg hoeft niet groot te zijn. Denk bijvoorbeeld aan:

• Even douchen zonder haast
• Een korte wandeling
• Rustig iets eten of drinken
• Slapen of rusten wanneer dat mogelijk is
• Even naar buiten gaan
• Praten met een vriend(in), familielid of partner
• Hulp aannemen wanneer iemand die aanbiedt

Je hoeft niet iedere dag tijd voor jezelf te hebben. Kleine momenten kunnen al helpen.

Wanneer worden gevoelens zorgelijk?

Het is normaal om je soms verdrietig, onzeker, angstig of overweldigd te voelen. Maar wanneer klachten aanhouden, erger worden of je dagelijks functioneren beïnvloeden, is het belangrijk om hulp te zoeken. Let bijvoorbeeld op:

• Aanhoudende somberheid
• Veel angst of paniek
• Voortdurend piekeren
• Geen plezier meer kunnen ervaren
• Sterke schuld- of faalgevoelens
• Je steeds verder terugtrekken
• Moeite hebben om voor jezelf of je baby te zorgen
• Het gevoel hebben geen verbinding met je baby te kunnen maken
• Gedachten dat je niet meer wilt leven
• Gedachten om jezelf of je baby pijn te doen

Je hoeft niet te wachten tot klachten “ernstig genoeg” zijn.

Als je je zorgen maakt, bespreek dit dan met je verloskundige, huisarts, consultatiebureau/JGZ of een andere zorgverlener die bij jou betrokken is.

Postpartum depressie herkennen

Een postpartum depressie gaat verder dan gewone kraamtranen. Bij kraamtranen nemen de emoties meestal binnen enkele dagen tot ongeveer twee weken af. Bij een postpartum depressie blijven klachten bestaan of worden ze erger. Een postpartum depressie kan zich bijvoorbeeld uiten in:

• Langdurige somberheid
• Een leeg of gevoelloos gevoel
• Weinig plezier of interesse
• Veel huilen
• Ernstige vermoeidheid
• Concentratieproblemen
• Sterke schuldgevoelens
• Het gevoel te falen als ouder
• Veel angst of piekeren
• Moeite om van je baby te genieten
• Moeite om voor jezelf of je baby te zorgen
• Gedachten aan de dood of zelfbeschadiging

In Nederland krijgt ongeveer 1 op de 10 vrouwen na de bevalling een depressie. (Trimbos-instituut)

Een postpartum-depressie is een medische aandoening. Het is geen teken dat je een slechte ouder bent en ook geen teken van zwakte. Hoe eerder klachten worden herkend en besproken, hoe eerder passende ondersteuning kan worden geboden.

Ook partners kunnen het moeilijk hebben

De aandacht rondom een baby gaat vaak vanzelf naar de moeder en het kindje. Daardoor kunnen partners hun eigen gevoelens naar de achtergrond schuiven. Ook partners kunnen te maken krijgen met:

• Vermoeidheid
• Stress
• Somberheid
• Angst
• Prikkelbaarheid
• Gevoelens van machteloosheid
• Zich terugtrekken
• Een verhoogde behoefte om te ontsnappen aan de situatie

Onderzoek laat zien dat ook nieuwe vaders depressieve klachten kunnen ontwikkelen. Bij ongeveer 7% van de vaders worden depressieklachten rondom de zwangerschap van de partner gezien. (Trimbos-instituut)

Niet iedere ouder uit psychische klachten op dezelfde manier. Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen: “Ben je verdrietig?”, maar ook: “Hoe gaat het echt met je?”

Let ook op een postpartum psychose

Een postpartum psychose is zeldzaam, maar ernstig. Deze kan kort na de bevalling ontstaan en vraagt om snelle medische hulp.

Signalen kunnen zijn:

• In de war zijn
• Dingen horen of zien die anderen niet horen of zien
• Sterk afwijkende of angstige overtuigingen hebben
• Plotseling heel ander gedrag vertonen
• Extreem onrustig of juist opvallend teruggetrokken zijn
• Niet meer goed voor zichzelf of de baby kunnen zorgen

Een postpartum psychose komt naar schatting voor bij 1 tot 2 op de 1.000 vrouwen na de bevalling. (Trimbos-instituut)

Maak je je zorgen over jezelf of iemand in je omgeving? Neem dan direct contact op met een arts, huisarts of huisartsen-spoedpost. Bij direct gevaar bel je 112. (Thuisarts)

Je hoeft het niet perfect te doen

Veel ouders voelen druk om alles goed te doen. Maar perfect ouderschap bestaat niet. Je baby heeft geen perfecte ouder nodig. Je baby heeft een ouder nodig die probeert te begrijpen wat hij of zij nodig heeft, reageert op signalen en veiligheid en geborgenheid biedt. Dat je soms twijfelt, moe bent, geïrriteerd raakt of een moeilijke dag hebt, maakt je geen slechte ouder. Je bent aan het leren.

BabyManager kan helpen in een overzicht hebben

In de eerste weken kunnen dagen gemakkelijk in elkaar overlopen. Voedingen, slaapjes, luiers en andere momenten volgen elkaar in hoog tempo op.

Door belangrijke momenten bij te houden in BabyManager kun je meer inzicht krijgen in bijvoorbeeld:

• Voedingsmomenten
• Slaapmomenten
• Luiers
• Groei en ontwikkeling
• Veranderingen in gedrag

Dat overzicht kan prettig zijn wanneer alles nieuw en overweldigend voelt.

Het kan je bovendien helpen om patronen te herkennen en informatie te verzamelen die je kunt bespreken met bijvoorbeeld de jeugdgezondheidszorg of andere betrokken zorgverleners.

Tot slot

De geboorte van een kindje verandert niet alleen het leven van een baby, maar ook dat van de ouders.

De eerste weken kunnen prachtig, intens, ontroerend én uitdagend zijn. Al die gevoelens mogen naast elkaar bestaan.

Geef jezelf de tijd om te wennen aan deze nieuwe fase. Praat over wat je voelt, accepteer hulp wanneer je die nodig hebt en verwacht niet dat je alles meteen onder controle hebt.

Ouderschap is geen bestemming die je na een paar weken bereikt. Het is een proces waarin je groeit, leert en jezelf opnieuw ontdekt.

En onthoud: Zorgen voor jezelf is niet egoïstisch. Het is óók zorgen voor je kindje.